کد مطلب: 16940 تعداد بازدید: ۵۹۷

امام علی (ع) و تربیت فرزند

شنبه ۱۴ آذر ۱۳۹۴
اهمیت تربیت فرزندان و ضرورت تسریع در آن و هدف نهایی از آن-ابعاد تربیت از دیدگاه و سیره امام علی (علیه ‏السلام) دو مبحثی است که در انی نوشتار به پرداخته شده است:

 

امام علی (ع) و تربیت فرزند

بحث تربیت از ابتدایی‏ترین و اساسی ترین نیاز ها زندگی بشری است و نه تنها تربیت لازمه جدایی ناپذیر زندگی که متن آن بوده و بلکه زندگی،از گهواره تا گورش جلوه‏ ای از آن است . انسان تنها در پرتو تربیت صحیح است که به ‏عنوان موجودی هدفمند و اندیشه ورز به اهداف و آرمان های خود دست یازیده و قلّه رفیع سعادت مطلوب خویش را فتح  می‏ نماید ؛ از این رهگذر برای انسان مسلمان تربیت اسلامی ضرورتی مضاعف دارد زیرا انسانی که گردنبند مروارید دانه دین و بندگی خالق متعال را بر گردن آویخته جز در پرتو تربیت صحیح اسلامی به مدال افتخار عبودیت و تسلیم نائل نمی آید ، از سویی دیگر چنین انسان مسلمانی برای پیمودن راه سعادت و بندگی احتیاج به الگو های مطمئن عملی دارد تا با نصب‏ العین قرار دادن دیدگاه ها و سیره عملی آنان ، هم راه صحیح بندگی و سعادت را بپیماید و هم در این وادی سریعتر گام نهد و سریعتر به مقصد نایل آید ، از این رو معصومین علیهم ‏السلام ـ که از گوهر عصمت و مصونیت از خطا و اشتباه برخوردارند . ـ بهترین و مطمئن ‏ترین الگو های تربیتی بوده و ارائه دیدگاه ها و کشف و عرضه سیره تربیتی آنان یک ضرورت انکار ناپذیر برای پویندگان عرصه تعلیم و تربیت اسلامی است و در این میان ، ارائه دیدگاه ها و سیره تربیتی امام علی علیه‏ السلام ـ که خود " اَب الائمه " و سر سلسله جانشینان به‏حق نبوی و سرآغاز تجلیگاه امامت معصومین علیهم‏ السلام و نخستین تشکیل دهنده حکومت اسلامی علوی است . ـ بر ضرورت این کار می‏افزاید .

اهمیت تربیت فرزندان و ضرورت تسریع در آن و هدف نهایی از آن:

الف) اهمیت تربیت فرزندان:

تربیت از حیاتی ترین ابعاد زندگی انسان است و در پرتو آن ، انسان به سعادت مطلوب نائل می‏ آید . بزرگ مربی اسلام ، علی علیه السلام در سخنان دربار خود بارها و بارها از این امر مهمّ پرده برداشته و آثار و نتائج مثبت تربیت فرزند و پیامد های منفی بی ‏توجهی به آن را بیان داشته ‏اند . امّا پیش از بیان دیدگاه های حضرت در این زمینه ، مناسب است نوع نگرش و برداشت آن حضرت را از فرزند ارائه نمائیم . بر خلاف برداشت و نگرش برخی افراد که از فرزند بیشتر به عنوان ابزاری برای پاسخگویی به نیاز عاطفی والدین و نیز عضوی برای تأمین و خدمت به خانواده و مایه فخر و مباهات والدین نگریسته می شود، امام علی علیه‏ السلام به فرزند بسی فراتر از این نگریسته و آن را عطیه‏ای الهی بر شمرده‏ اند که در پرتو توجه و تربیت والدین به رشد کافی رسیده و در پی نیکوکاری و احسان به والدین بر می‏آید . در نهج ‏البلاغه آمده است که : " در حضور امام علی علیه‏السلام مردی به دیگری تولد پسرش را این چنین تبریک گفت :" گوارایت باد رزم جویی سوار کار ! " آن حضرت از نوع تبریک گفتن او نهی نمود و تبریک گفتنی این چنین را به او توصیه نمود : " امید که بخشنده‏ اش را سپاسگزار باشی و این عطیه الهی مبارکت باد ، او به رشد دلپذیر برسد و تو نیز از نیکی و خیرش بهره ‏مند شوی . " پس از آن که از نگرش علی علیه ‏السلام نسبت به فرزند آگاه شدیم ، اینک به آثار و نتایج تربیت فرزند از دیدگاه آن حضرت اشاره می‏کنیم ؛ آن حضرت در سخنی کوتاه و در عین حال عمیق و ظریف ، تربیت و ادب‏ آموزی را میراثی بی مانند تلقی نموده ‏اند . معمولاً با در گذشت انسان ، نگهبان میزان و مقدار میراث به ارث گذاشته او معطوف است و چنانچه فردی متمّول و ثروتمند باشد ، اقلامی از میراث همانند زمین ، خانه و ماشین در نظر کوته نظران ، بزرگ و مهم جلوه می‏ نماید امّا از دیدگاه امام مربیان ، علی علیه ‏السلام ، میراثی به مانند ادب و تربیت وجود ندارد " لامیراث کالادب " و هرگز املاک و دارایی ‏های باقیمانده مادّی ، قابل مقایسه با میراث گران بهای ادب و تربیت صحیح برای فرزندان نیست . و از این روست که در سخنی دیگر ، آن حضرت فرمود : " گرانبها ترین چیزی که پدران برای فرزندانشان به ارث می‏گذارند ، ادب است . "

علی علیه‏السلام ثمره و محصول تربیت صحیح را پرورش فرزند صالح و پیامد بی‏ توجهی به امر خطیر تربیت را " رشد یافتن فرزند ناصالح " برشمرده و برای هر یک از این دو ، آثار و نتائج مثبت و منفی بیان نموده‏اند . از دیدگاه آن حضرت فرزند صالح مایه انس و آرامش والدین است لذا می‏ فرماید : " انس و آرامش در سه چیز است : همسری که با شوهرش توافق داشته باشد ، فرزندی که صالح باشد و برادری که موافق و هم رأی انسان باشد . " همچنین در سخن دیگری فرزند صالح را نیکو ترین یادگار و بلکه مساوی با همه یادگار های باقیمانده از والدین ، معرفی می‏ نماید : " الولد الصالح احد الذِکرین " مرحوم خوانساری در ترجمه و شرح خود بر " غرر الحکم و در رالکلم " ذیل این حدیث می گوید : " فرزند صالح نیکو تر دو یاد است ؛ یعنی اسباب یاد کسی به نیکویی دو تاست : یکی فرزند صالح که از او بماند و دیگری سایر اسباب او . فرزند صالح نیکو تر از همه آنها ست یا اینکه فرزند صالح را با هر سببی بسنجند ، از آن سبب نیکو تر است "

از سویی دیگر آن حضرت آثار سوء و پیامد های منفی پرورش فرزند ناصالح را مـورد توجه قـرار داده و همـه رهـروان صدیق خود را از بی‏ توجهی به تربیت صحیح فرزندان بر حذر داشته است . ایشان در سخنی فرزند نا صالح را مایه نابودی شرف و بلندی مرتبه پدران خود و عیبناک کننده پیشینیان خود معرفی می‏ نماید . و در کلامی دیگر از فرزند ناصالح به آلوده کننده ‏پیشینیان خود و فاسد کننده اولاد و بازماندگان یاد می‏کنند .

همچنین در سخنی دیگر او را مایه محنت و شومی دانسته و در بیانی بلیغ ، فرزند ناخلف را شدید ترین مصیبت ها معرفی نموده ‏اند . فرزند ناصالح نه تنها خویشتن خود را گم نموده و گوهر بندگی و انسانیت خویش را از دست می‏دهد ، که گاهی ممکن است پدر صالح و شایسته را به انسانی ناصالح مبدل گرداند ؛ علی علیه السلام درباره زبیر فرمود : " پیوسته زبیر مردی از ما اهلبیت علیهم ‏السلام بود تا اینکه فرزند شوم و ناخلف او عبدالله بزرگ شد و او را از ما جدا کرد ."

ب) ضرورت تسریع در تربیت فرزندان از دیدگاه امام علی علیه‏ السلام :

برای موجوداتی که در طریق تغییر ، تحول ، رشد و تکامل هستند معمولاً موسم مناسبی وجود دارد که در آن به بهترین و مناسب ‏ترین رشد خود می‏رسند و آثار مورد انتظار از آنها تجلی می‏یابد ، گل ها در موسم بهار می‏رویند ، چشمه ها در فصل زمستان جاری می‏شوند . ابرها در زمستان بارور می گردند و قطرات بارانش میهمان زمین می گردندو ... تربیت فرزند نیز موسم مناسب خود را دارد که در آن بهتر و آسان تر به بار می ‏نشیند . موسم مناسب تربیت ، در اوایل زندگی یعنی دوره کودکی ، نوجوانی و عنفوان جوانی است ، آنگاه که فرزند هنوز قلبی آسمانی و بی‏آلایش دارد ، آنگاه که هنوز هوا های نفسانی و خواهش های غیر انسانی به سرزمین وجود او هجمه نیاورده ، آنگاه که هنوز پلیدی ‏ها و زنگار ها میهمان نا خواسته دل او نگشته و کشتزار دل او آماده پذیرش هر بذری است . از سوی دیگر والدین به عنوان مهمترین مربیان فرزندان خود نیز همیشه فرصت و حوصله تربیت ـ که امری ظریف و در عین حال پیچیده است . ـ را ندارند زیرا آنگاه که بهار عمر والدین به روز های آخر رسید و ضعف و سستی بر آنان مستولی گشت و حافظه ‏شان چونان جسم شان به ضعف و نقصان گرائید توان تربیت و راهنمایی مفید را نداشته و از ایفای نقش مربی گری برای فرزندان عاجز می گردند.

علی علیه‏ السلام مربی بزرگ بشریت در منشور تربیتی خود به امام حسن مجتبی علیه ‏السلام در به این نکته مهم و ظریف توجه نموده و دیدگاه تربیتی گران سنگی ارائه نموده است ؛ آن حضرت فرموده‏ اند : " فرزند دلبندم ! چون دیدم سالیانی راپشت سر نهاده و به سستی در افتاده‏ ام ، بدین وصیت برای تو مبادرت نموده ‏ام و خصلت هایی رادر آن بر شمردم پیش از آنکه مرگ بشتابد و مرا دریابد و آنچه در اندیشه دارم به تو نا گفته ماند یا اندیشه‏ ام همچون تنم نقصان بهم رساند یا پیش از نصیحت من پاره ‏ای خواهش های نفسانی بر تو غالب گردد یا فریبندگی های دنیا تو را بفریبد و همچون شتری گریزان و نافرمان باشی . و به ‏درستی که دل جوان همچون زمین نا کشته است ، هرچه در آن افکنند ، بپذیرد . پس به ادب آموختنت پرداختم پیش از آنکه دلت سخت شود و خِرَدت هوایی دیگر گیرد ... " و در قسمت دیگر آن ، می‏ فرماید : " ... چون به کار تو چونان پدری مهربان عنایت داشتم و بر ادب آموختنت همت گماشتم ،چنان‏دیدم که این عنایت در عنفوان جوانی‏ ات به کار رود و در بهار زندگانی که‏ نیتی پاک داری و نفسی صاف و بی‏ آلایش ... "

ج ) هدف نهایی از تربیت فرزند:

در نظام تربیتی اسلام بحث اهداف از کلیدی ‏ترین مباحث بوده و جایگاه مهمّی در آن دارد چرا که بدون داشتن هدف و تعیین آن ، امکان برنامه ریزی و نیز ارزیابی فعالیت های تربیتی به آسانی ممکن نیست . در تربیت فرزندان آن هم در جامعه اسلامی ، داشتن هدفهای الهی بسی مهمّ و تعیین کننده است .

اکنون سؤال این است که در نظام تربیتی اسلام هدف از تربیت چه باید باشد ؟ آیا هدف صرفاً تولید نسل و افزودن بر اعضای جامعه است ؟ آیا هدف صرفاً پرورش فرزند سالم است ؟ آیا هدف تربیت نیروی انسانی برای تداوم جامعه اسلامی و به انجام رسانیدن امور آن است ؟ و یا اینکه علاوه بر این ها ، اهداف مهمتر و مقدس تری وجود دارد ؟ و بالاخره از دیدگاه بزرگ مربی اسلام ، علی علیه ‏السلام هدف از داشتن فرزند و تربیت آن چیست ؟

با نگاهی به دیدگاه ها و سیره تربیتی علی علیه‏ السلام آشکار می شود که در نظام تربیت اسلامی هدف نهایی از تربیت ، رسیدن فرزند به مقام اطاعت وعبودیت الهی است ، هدف نهایی ، تربیت انسانی است که مطیع پروردگار و تسلیم درآستان او باشد . امیر مؤمنان علی علیه‏ السلام در ضمن حدیثی پیش از تولد فرزند ، هدف نهایی از تربیت را به ‏طور غیر مستقیم بیان نموده و به ‏راستی آن حضرت در سفره تربیتی خویش بدین هدف تحقق بخشیده و فرزندان خود را با توجه به آن ، تربیت نموده‏ اند . مرحوم ابن‏شهر آشوب به سند خود از آن حضرت نقل می‏کند که فرمود : " من از خداوند خویش طلب فرزندان زیبا چهره و نیکو قامت ننموده ‏ام ، بلکه از من از خداوند خویش طلب فرزندان زیبا چهره و نیکو قامت ننموده‏ام ، بلکه از پروردگارم خواسته‏ام فرزندانم مطیع او باشند و از او بترسند تا وقتی با این صفات به آنها نظر افکنم مایه چشم روشنی من باشند .

پروردگارم خواسته ‏ام تا فرزندانم مطیع او باشند و از او بترسند تا اینکه وقتی با این صفات به آنها نظر افکنم مایه چشم روشنی من باشند . "

ابعاد تربیت از دیدگاه و سیره امام علی علیه ‏السلام :

انسان موجودی است که از ابعاد گوناگون برخوردار است و به تبع آن تربیت نیز ابعادی دارد که خود به اقسامی تقسیم می‏ گردد : تربیت اخلاقی ، تربیت دینی ، تربیت جسمانی ، تربیت اجتماعی و ... در سیره تربیتی نخستین امام شیعیان نیز این ابعاد و انواع تربیت مورد توجه واقع گردیده با بررسی کامل و مفصّل هر یک از این ابعاد و انواع ، نیازمند ارایه یک مقاله مستقل وبلکه یک کتاب است ولی از آنجا که موضوع این مقاله ، عام بوده و امکان بررسی مفصل هر کدام دراین مقاله وجود ندارد ، به‏ ناچار بصورت اشاره وا گذرا بدان نظر می‏ افکنیم .

تربیت دینی:

مراد ما از تربیت دینی محدوده خاصی است ، هر چند تربیت دینی به ‏یک معنا بسیار عام و گسترده است و شامل همه ابعاد وجودی انسان می گردد امّا در اینجا ، مراد از تربیت دینی ، مقابل تربیت اخلاقی ، اجتماعی و سایر ابعاد است و عمدتاً حوزه مربوط به عقاید و احکام عبادی از دین را شامل می‏گردد . تربیت دینی به این معنا در سیره تربیتی امام‏ علی علیه ‏السلام از اهمیت خاصی برخوردار است و در ذیل به نمونه ‏هایی از آن اشاره می‏ کنیم:

1 - نماز:

یکی از بارزترین مصادیق تربیت دینی و بلکه مهمترین نمود آن در حوزه احکام و عبادات ، نماز است . نماز بزرگ ترین فریضه‏ الهی و پیش درآمد قبولی سایر اعمال و عبادات است . علی علیه ‏السلام در طول عمر با برکت شان زیبا ترین جلوه‏ ها را در نماز به ‏نمایش گذاشتند ، او در حالت جنگ و صلح ، بیماری و سلامت ، در خانه و مزرعه ، بر مسند حکومت و خانه ‏نشینی 25 ساله و در همه حالات و شرائط ، نماز مهمترین عمل او بود و فرزندان خود را بدان سفارش می‏ نمود . در وصیتی به امام حسن علیه ‏السلام و تمامی خانواده و فرزندانش آنها رابه نماز سفارش کرده می‏ فرماید : " از خدا بترسید ، از خدا بترسید درباره نماز زیرا که نماز بهترین کار ها و ستون دین شما ست " او نه تنها خود و فرزندانش به نماز اهمیت می‏ دادند که همه پیروان و شیعیان خود را به تعلیم نماز به فرزندان و سعی در تشویق آنان به مدوامت بر آن ، فرا خوانده‏ اند . آن حضرت فرمود : " علّموا صیسانکم الصلوة و خذو هم بها اذا بلغوا الحلم " " در کودکی به فرزندانتان نماز را تعلیم دهید و هنگام بلوغ ، آنان را به نماز وا دارید ." فریضه ‏نماز در تربیت دینی چنان مهم است که حتی در پیش از بلوغ ، تنبیه مختصر فرزند به ‏خاطر ترک آن ، روا دانسته شده است . علی علیه ‏السلام خطاب به یکی از اصحاب فرمود : " کودکان اهل خانه ‏ات را با زبان به نماز و طهارت تأدیت نما و وقتی به سن ده سالگی رسیدند ، آنان را بر ترک آن ، تنبیه بدنی نما ولی از سه بار بیشتر تجاوز نکند . " نکته قابل توجهی که در این دو حدیث وجود دارد ، توجه حضرت به مراحل تربیت و نیز روش آشنا نمودن فرزندان با نماز و اقامه آن است ، زیرا در مورد نماز بین دوره کودکی و بلوغ فرق گذاشته‏ اند ، در دوره کودکی تا قبل از ده سالگی فقط سفارش به آموزش و تعلیم نماز نموده ‏اند و تنها به اقدام زبانی و سفارش کلامی اکتفا نموده‏ اند ، در این مرحله تأکید بر آمادگی و زمینه سازی برای اقامه نماز شده است . اما در سن ده سالگی هر چند هنوز به‏ حّد بلوغ نرسیده امّا بعلت رشد مناسب کودک در این سن و تا حدودی رسیدن به سن تمییز و تشخیص ، تأکید عملی بر اقامه نماز است و آنگاه که به سن بلوغ رسیدند تأکید بر وا داشتن آنها به نماز و ترک نکردن آن است .

2 - آموزش قرآن:

قرآن کتاب آسمانی و مهمترین منبع اسلامی است ، قرآن سر چشمه معارف الهی است و در تربیت دینی جایگاهی بس عظیم دارد . علی علیه ‏السلام در نامه تربیتی خود به فرزندش امام ‏حسن علیه ‏السلام بعد از آنکه بر اهمیت تربیت و تسریع در آن تأکید می‏ نمایند ، نخستین اقدام خود را تعلیم و آموزش قرآن و معارف و احکام حلال و حرام آن بیان می‏ کند : " ... و اَنْ ابتدئک بتعلیم کتاب‏ اللّه و تأویله و شرایع الاسلام و احکامه و حلاله و حرامه لا اجاوز ذالک بک الی غیره ... " ، " نخست تو را کتاب خدا بیاموزم وتأویل آن را به ‏تو تعلیم دهم و شریعت اسلام و احکام آن را از حلال و حرام بر تو آشکار سازم و ( در آغاز ) به چیزی غیر از قرآن نپردازم . " همچنین آن حضرت در توصیه به فرزندش محمد بن حنیفه ، فرمود : " ... بر تو باد به خواندن قرآن و عمل کردن به آنچه در آن است و اینکه به مقررات و دستورات حلال و حرام آن و امر و نهی آن پایبند باشی . همچنین خواندن قرآن رادر شب و روز و هنگام تهجّد برخود لازم بدانی چرا که قرآن عهد نامه‏ ای ‏است از سوی خداوند تبارک و تعالی به خلق خود ، پس واجب است بر هر مسلمانی که در هر روز به عهدنامه خود بنگرد ولو پنجاه آیه باشد . "

3 - تعلیم دعا:

در تربیت دینی ، دعا و در خواست از خداوند جایگاه ویژه‏ای دارد . دعا ابزاری است که بنده را به خالق پیوند می‏ دهد و از طریق آن ، نیاز ها فردی و درونی خویش را با خداوند قادر متعال در میان می‏ گذارد و در پرتو آن به سکون و آرامش نایل می‏ آید . علی علیه ‏السلام در سیره تربیتی خویش به عنصر دعا اهمیت زیادی قائل شده‏ اند . آن حضرت هم دعا هایی را به فرزندان خود تعلیم می‏دادند و هم آنان

قرآن عهدنامه ‏ای ‏است از سوی خداوند تبارک و تعالی به خلق خود ، پس واجب است بر هر مسلمانی که در هر روز به عهدنامه خود بنگرد ولو پنجاه آیه باشد .

را بر مداومت بر آن توصیه می‏ نمودند . امام حسین علیه‏ السلام می‏ فرماید : " پدرم مرا به خواندن دعای جوشن کبیر و حفظ و بزرگداشت آن توصیه نمودند و سفارش کردند که در هنگام وفاتشان آن را بر کفن شان بنویسم و آن را به خانواده ‏ام تعلیم دهم و آنان را بر خواندن آن برانگیز انم . "

هر چند در روایات برای دعا اوقات خاصی بیشتر مورد تأکید قرار گرفته و برخی دعا های خاص در اوقات خاص وارد شده ، امّا علی علیه ‏السلام در سیره تربیتی خود هر فرصت مناسب را مغتنم شمرده و به تعلیم دعا به فرزندانش پرداخته ، برای نمونه در هنگام غذا خوردن فرزندش امام مجتبی علیه‏ السلام را به دعایی همیشگی سفارش نموده و در ضمن آن به نقش تغذیه و سلامتی جسمانی برای انجام عبادات و نیز وسیله بودن غذا برای توان عبادت بیشتر ، اشاره می‏ نماید ؛ آن حضرت فرمود : " فرزندم ! هیچ لقمه سرد یا گرمی را مخور و هیچ شربت یا جرعه آبی را منوش الاّ اینکه قبل از خوردن و آشامیدن ، این دعا را بخوانی " اللّهمّ انّی اسئلک فی اکلی و شربی السلامة من وعکه و القوّة به علی طاعتک و ذکرک و شکرک فیما بقیته فی بدنی و اَنْ تشجعنی بقوّته علی عبادتک و ان تلهمنی حسن التحرز من معصیتک ... " امام علی علیه‏ السلام به دلیل اهمیت دعا و نقش آن در تربیت دینی ، نه تنها در طول زندگی خویش به فرزندان خود تعلیم دعا می‏نمودند بلکه در واپسین لحظات عمر خویش و در هنگام احتضار نیز از این امر غافل نبودند ، چنانکه در همان حالت حساس احتضار به فرزند خویش امام‏ حسن علیه‏ السلام دعایی را تعلیم نموده‏اند .

4 - آشنایی با علوم اهل بیت علیهم ‏السلام

آشنا نمودن فرزندان با علوم اهلبیت علیهم‏ السلام و سخنان و عقاید مربوط به آنان ، از جمله عناصر مهم تربیت دینی در فرهنگ شیعی و علوی است . بر والدین ضروری است که ضمن آشنا نمودن اجمالی آنان با مذاهب اسلامی عقاید حقّه شیعه را به آنان تعلیم دهند و بذر محبت اهلبیت علیهم‏ السلام را در دل های آنان بیفشانند و آنان را با معارف غنی ، متقن و روشنگر اهلبیت علیهم ‏السلام آشنا نمایند . تعلیم معارف و محاسن دانش ناب اهلبیت علیهم ‏السلام به فرزندان آنها را در حریم امن عقیده قرار داده و از آثار شوم هجوم عقاید و اندیشه ‏های ناپاک مصون می ‏دارد . مرحوم صدوق با سند خود در حدیث چهار صدگانه از علی علیه‏ السلام نقل کرده است که حضرت فرمود : " علّموا صبیانکم من علمنا ما ینفعهم اللّه به لاتغلب علیهم المرجئة برأیها " ، " به کودکان خود آن مقدار از دانش ما که به‏ حال آنان مفید است ، تعلیم دهید تا اندیشه و نظر مرجئه بر آنان غالب نگردد . "

5 ـ رعایت آداب و سنن اسلامی در هنگام تولد فرزند:

در سیره تربیتی معصومین علیهم‏ السلام از لحظه تولد نوزاد ، فعالیت های تربیتی آغاز می‏ گردد و با اینکه نوزاد توان بالفعل درک اشیاء و اعمال را ندارد امّا در عین حال انجام برخی آداب و مراسم برای تربیت صحیح او در آینده مؤثر است ، از این رو علی علیه‏ السلام در ضمن حدیث چهارصد گانه خود به اصحابش ، آنان را به انجام این آداب در هنگام ولادت فرزندانشان توصیه نموده‏اند : " ... در روز هفتم برای فرزندانتان عقیقه نمایید و به مقدار وزن مو های سر فرزندتان نقره صدقه دهید . رسول خدا صلی‏ الله ‏علیه ‏و ‏آله نسبت به حسن و حسین و سایر فرزندانش اینچنین رفتار نمود . " و در قسمت دیگر حدیث می‏فرماید : " فرزندان خود را روز هفتم ختنه کنید و گرما و سرما شما را از این کار باز ندارد که این باعث پاکیزگی بدن نوزاد است ... "